Spadek - porady prawne

Zapis i polecenie

 Co to jest zapis?

 Spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis zwykły). Spadkodawca może obciążyć zapisem zwykłym także zapisobiercę (dalszy zapis). Zapis zwykły może być uczyniony pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu. W braku odmiennej woli spadkodawcy zapis zwykły rzeczy oznaczonej co do tożsamości jest bezskuteczny, jeżeli rzecz zapisana nie należy do spadku w chwili jego otwarcia albo jeżeli spadkodawca był w chwili swej śmierci zobowiązany do zbycia tej rzeczy.

 Kto odpowiada za realizację zapisu zwykłego? Jak zapisobierca może żądać wykonania zapisu zwykłego?

 W braku odmiennej woli spadkodawcy zapisobierca może żądać wykonania zapisu zwykłego niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu. Jednakże zapisobierca obciążony dalszym zapisem zwykłym może powstrzymać się z jego wykonaniem aż do chwili wykonania zapisu zwykłego przez spadkobiercę. Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, zapis zwykły obciąża ich w stosunku do wielkości ich udziałów spadkowych, chyba że spadkodawca postanowił inaczej. Zapisobierca obciążony obowiązkiem wykonania dalszego zapisu zwykłego może zwolnić się od tego obowiązku także w ten sposób, że dokona bezpłatnie na rzecz dalszego zapisobiercy przeniesienia praw otrzymanych z tytułu zapisu zwykłego albo przelewu roszczenia o jego wykonanie.

Jeżeli przedmiotem zapisu zwykłego jest rzecz oznaczona co do tożsamości, do roszczeń zapisobiercy o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości, jak również do roszczeń obciążonego zapisem zwykłym o zwrot nakładów na rzecz stosuje się odpowiednio przepisy o roszczeniach między właścicielem a samoistnym posiadaczem rzeczy. Jeżeli przedmiotem zapisu zwykłego jest rzecz oznaczona co do tożsamości, obciążony zapisem ponosi względem zapisobiercy odpowiedzialność za wady rzeczy jak darczyńca. Jeżeli przedmiotem zapisu zwykłego są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, obciążony powinien świadczyć rzeczy średniej jakości, uwzględniając przy tym potrzeby zapisobiercy. Jeżeli przedmiotem zapisu zwykłego są rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, do odpowiedzialności obciążonego względem zapisobiercy za wady fizyczne i prawne rzeczy stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. Jednakże zapisobierca może żądać od obciążonego zapisem zwykłym tylko odszkodowania za nienależyte wykonanie zapisu zwykłego albo dostarczenia zamiast rzeczy wadliwych rzeczy takiego samego gatunku wolnych od wad oraz naprawienia szkody wynikłej z opóźnienia.

 Kiedy zapisobierca może żądać wykonania zapisu?

 W braku odmiennej woli spadkodawcy zapisobierca może żądać wykonania zapisu zwykłego niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu. Jednakże zapisobierca obciążony dalszym zapisem zwykłym może powstrzymać się z jego wykonaniem aż do chwili wykonania zapisu przez spadkobiercę. Roszczenie z tytułu zapisu zwykłego przedawnia się z upływem lat pięciu od dnia wymagalności.

 Co to jest zapis windykacyjny? (wchodzi w życie 23 października 2011)

Instytucja zapisu windykacyjnego umożliwia spadkodawcy zawarcie w testamencie sporządzonym w formie notarialnej postanowienia, na mocy którego określona osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku. Dzięki tej regulacji, sytuacja zapisobiercy jest znacznie lepsza - jego prawa do określonej rzeczy nie wynikają tylko z istniejącego zobowiązania, ale ze stosunku prawnorzeczowego, skutecznego wobec wszystkich.

Skorzystanie z tej możliwości obwarowane jest jednak pewnymi ograniczeniami wynikającymi z przepisów szczególnych:

• przedmiotem zapisu windykacyjnego może być jedynie rzecz oznaczona co do tożsamości, zbywalne prawo majątkowe, przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne, a także ustanowienie na rzecz zapisobiercy służebności lub użytkowania
• zastrzeżenie warunku lub terminu przy zapisie windykacyjnym jest bezskuteczne, chyba że z treści testamentu wynika, że bez takiego zastrzeżenia, zapis nie zostałby uczyniony - w takiej sytuacji zapis windykacyjny jest nieważny, aczkolwiek można próbować interpretować go jako zapis zwykły
• zapis windykacyjny nie jest ważny, jeśli w chwili otwarcia spadku przedmiot zapisu nie należy do spadkodawcy lub spadkodawca jest zobowiązany go sprzedać

 Czym różni się zapis zwykły od zapisu windykacyjnego?

Podstawowa i najwazniejsza różnica pomiędzy dwoma proponowanymi przez kodeks karny rodzajami zapisu dotyczy jednego z elementarnych aspektów prawa cywilnego, a mianowicie różnicy miedzy roszczeniami wynikającymi z prawa rzeczowego a tymi, których źródło leży w prawie zobowiązań. Jak wspomniano, sytuacja zapisobiercy przy zapisie windykacyjnym jest zdecydowanie lepsza niż w przypadku zapisu zwykłego. W momencie otwarcia spadku, zapisobierca zapisu windykacyjnego nabywa prawo własności przedmiotowej rzeczy. Od tego momentu staje się on beneficjentem najszerszej z punktu widzenia prawa cywilnego ochrony - a więc tej należnej prawu własności. Jego uprawnienia są skuteczne erga omnes, a więc wobec wszystkich, którzy mogliby je naruszać, nie zaś jedynie wobec obciążonego zapisem. Skorzystanie z zapisu windykacyjnego skraca niejako drogę prawną, jaką musi przebyć rzecz, by wejść do majątku zapisobiercy - znajduje się w nim z mocy prawa, nie zaś dopiero w następstwie wykonania czynności przeniesienia własności przez obciążonego.

W związku z tak zasadniczym wzmocnieniem pozycji zapisobiercy, ustawodawca uznał za stosowne wprowadzenie silniejszych obwarowań dotyczących zapisu windykacyjnego niż te, które dotyczą zapisu zwykłego. Najistotniejsze z nich dotyczy przedmiotu zapisu - może być nim jedynie rzecz oznaczona co do tożsamości (a także zespoły rzeczy lub pewne prawa). Zapis windykacyjny nie może być także obwarowany zastrzeżeniem ani terminem, co jest ściśle związane z faktem, iż jego przedmiotem mogą być nieruchomości.

Należy jednak w dalszym ciągu mieć na uwadze fakt, iż obydwie formy zapisu są instytucjami bardzo do siebie zbliżonymi. Ostatecznie taki stan rzeczy podkreśla art. 9816 kc, na mocy którego w sprawach dotyczących zapisu windykacyjnego nieuregulowanych w rozdziale go dotyczącym, stosuje się odpowiednio przepisy o zapisie zwykłym.

 Co to jest polecenie?

 Spadkodawca może w testamencie włożyć na spadkobiercę lub na zapisobiercę obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania, nie czyniąc nikogo wierzycielem (polecenie).

 Kto może żądać wykonania polecenia?

 Wykonania polecenia może żądać każdy ze spadkobierców, jak również wykonawca testamentu, chyba że polecenie ma wyłącznie na celu korzyść obciążonego poleceniem. Jeżeli polecenie ma na względzie interes społeczny, wykonania polecenia może żądać także właściwy organ państwowy.